Eksik Borç Nedir? Nasıl Ödenir?

Eksik Borç Tam Olarak Nedir? 

Hukuk sisteminde bir borç zamanında ödenmediğinde, alacaklı taraf icra dairesi veya mahkeme gibi devlet organları aracılığıyla bu alacağını zorla tahsil etme hakkına sahiptir ve buna "tam borç" denir. Eksik borç ise, alacaklının borçluyu devlet gücüyle ödemeye zorlayamadığı, yani mahkemeye verip icra takibi başlatamadığı borç türüdür. Ortada hukuken kabul edilen gerçek bir borç ilişkisi bulunmasına rağmen, borçluyu ödeme yapmaya mecbur bırakacak yasal yaptırım gücü kasten kısıtlanmıştır.

Borcumu Kendi İsteğimle Ödersem Ne Olur? Paramı Geri İsteyebilir miyim? 

Hayır, geri isteyemezsiniz. Eksik borçların en pratik ve kritik özelliği, borçlunun kendi rızasıyla ödeme yapması hâlinde bu işlemin tamamen yasal ve geçerli sayılmasıdır. Ödemeyi yaptıktan sonra pişman olup "Benim kanunen bunu ödeme zorunluluğum yokmuş, paramı iade edin" diyerek dava açamazsınız. Kanun, eksik borç için yapılan ödemeyi bir "bağış" veya alacaklı için "sebepsiz zenginleşme" (haksız kazanç) olarak değerlendirmez. Çünkü bu ödeme, zaten var olan meşru bir borcun yerine getirilmesi amacıyla yapılmıştır ve hukuk düzeni bu tahsilatı korur.

Günlük Hayatta Hangi Borçlar Eksik Borç Sayılır? 

Eksik borçlar, doğuştan (en başından beri) eksik olanlar ve sonradan eksik hâle gelenler olarak iki ana gruba ayrılır. Karşınıza en sık çıkabilecek türleri şunlardır:

• Zamanaşımına Uğramış Borçlar: Başlangıçta normal bir borçken, kanunun belirlediği yasal süreler içinde talep edilmediği için zamanla dava edilme özelliğini kaybeden borçlardır. Günlük hayatta en yaygın rastlanan eksik borç türü budur.

• Kumar ve Bahis Borçları: Hukuk düzeni, kumar ve bahis oynamayı ekonomik ve sosyal açıdan korunmaya değer bulmadığı için, bu yolla ortaya çıkan borçlar en başından beri eksik borç sayılır. Bu tarz bir alacak için resmi makamlar aracılığıyla yasal takip yapılamaz.

• Evlenme Simsarlığı Ücreti: İnsanların evlenmesine aracılık etme, yani halk arasındaki tabiriyle çöpçatanlık yapma karşılığında vaat edilen ücretler de kanun gereği mahkemeye taşınamaz.

• Ahlaki Görevlerin Yerine Getirilmesi: Kanunen nafaka ödeme zorunluluğunuz olmayan fakir bir akrabanıza vicdani sebeplerle sürekli maddi yardımda bulunmanız gibi durumlar da eksik borç mantığıyla değerlendirilir ve sonradan geri istenemez.

Borcumun Eksik Borç (Örneğin Zamanaşımına Uğramış) Olduğunu Bilmeden Ödersem Ne Olur? 

Sonuç yine değişmez. Borçlu, borcunun mahkeme yoluyla tahsil edilemeyeceğini veya artık zamanaşımına uğradığını hiç bilmeden, tamamen yanlışlıkla ödeme yapsa dahi ödediği parayı kesinlikle geri alamaz. Hukuk, kişinin borcun niteliği hakkındaki bilgisizliğini veya hatasını, yapılmış olan geçerli ödemeyi iptal etmek için haklı bir sebep olarak görmez.

Alacaklı, Eksik Bir Borç İçin Bana İcra Takibi Başlatır veya Dava Açarsa Ne Yapmalıyım? 

Bu durum, borcun neden eksik borç olduğuna göre kritik bir değişiklik gösterir. Eğer konu kumar veya evlenme simsarlığı borcu gibi en başından beri eksik olan bir borçsa, hâkim durumu dosyadan anladığı an işlemi kendiliğinden iptal eder ve reddeder. Sizin herhangi bir itirazda bulunmanıza bile gerek kalmaz.

Ancak borcunuz zamanaşımına uğradığı için sonradan eksik borç hâline gelmişse, hâkim bunu sizin adınıza kendiliğinden dikkate almaz. Hakkınızda açılan davada veya icra takibinde mutlaka çıkıp "zamanaşımı itirazında (def'i)" bulunmanız şarttır. Eğer mahkemede susar ve bu hakkınızı zamanında kullanmazsanız, devlet o borcu sizden zorla tahsil eder ve borcu tam borçmuş gibi ödemek zorunda kalırsınız.